SPRAWOZDANIE Z EUROPEJSKIEJ KONFERENCJI PARTNERÓW HOUSING FIRST W BERLINIE

W dniach 6-7 listopada 2025 odbyła się w Berlinie Europejska Konferencja Partnerów Housing First. Spotkali się tutaj przedstawiciele organizacji pomocowych znających i wdrażających metodę Housing First, najemcy Housing First, praktycy, decydenci i badacze, aby uczyć się, dzielić spostrzeżeniami i budować partnerstwa, które popchną ideę Housing First naprzód w całej Europie. Zebrały się tutaj osoby z 21 krajów, w tym tak odległych, jak Brazylia, Kanada czy USA. Wśród krajów europejskich, m.in. Czech, Słowacji, Niemiec, Danii, Szwecji, Holandii, Hiszpanii, Austrii, Irlandii znaleźli się także nasi bliscy partnerzy z Portugalii. Polskę reprezentowało kilka organizacji. Jedną z nich było Polskie Stowarzyszenie Najpierw Mieszkanie, którego jestem członkiem i z którego ramienia stawił się w Berlinie czteroosobowy zespół w składzie: Anna Gazda, Jakub Wilczek, Piotr Olech i Arkadiusz Nasiński. Nasz udział finansowany był w ramach zadania publicznego współfinansowanego ze środków budżetu państwa na podstawie umowy nr DPS/79/B/2025 podpisanej z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Wydarzenie odbywało się w zaadaptowanym na Centrum Konferencyjne nieczynnym kinie Kosmos i chociaż sam pomysł wydaje się świetny, to dostępność sal i przestrzeni kulinarnej dla osób z niepełnosprawnościami pozostawiało wiele do życzenia. Mimo to udało się wziąć udział w interesujących nas panelach. Było w czym wybierać, bo zakres tematyczny był bardzo szeroki i obejmował zasadniczo wszystkie obszary, z jakimi spotykamy się wdrażając metodę Housing First. Zajęcia prowadzone były w kilku salach równocześnie, więc nie udało się nam wysłuchać wszystkich dyskusji.

Pierwszego dnia odbyło się 22 paneli tematycznych. Ich tytuły podaję poniżej, a w wypadku, gdy ktoś z naszego zespołu uczestniczył w zajęciach, dołączam rozszerzenie, które w zasadzie sprowadza się do tłumaczenia slajdów z odpowiedniej prezentacji:

Housing First w działaniu: porównanie wniosków z europejskich strategii narodowych

Kluczowe wnioski z programu Housing First w Szkocji

Mieszkalnictwo socjalne w Norwegii - podejście ogólnokrajowe i lokalne

Supermoce zamiast stygmatyzacji: klucz do widzialności i samostanowienia

Supermoce zamiast stygmatyzacji – Housing First dla kobiet w Berlinie

1. Aspekty związane z płcią w kontekście bezdomności

   Dlaczego potrzebny jest projekt Housing First skierowany specjalnie do kobiet?

   Doświadczenie przemocy / narażenie na przemoc oraz brak bezpiecznych przestrzeni

   Ukryta bezdomność i niewidoczność w systemie

   Struktury patriarchalne (mniejsze szanse na rynku pracy, ubóstwo kobiet na starość wynikające z pracy opiekuńczej itd.)

   Ciąża, poród i dzieci

   Wykluczenie społeczne

   Specyficzne potrzeby zdrowotne i higieniczne kobiet

2. Housing First dla kobiet

   SkF e.V. Berlin – nasza realizacja

   Housing First, nie „Housing Only”

   Oddzielenie mieszkania od wsparcia

   Własne, bezterminowe umowy najmu

   Bezwarunkowy udział w projekcie

   Oferta bez ograniczeń czasowych

   Zespół multiprofesjonalny

3. Praktyka pracy

   Feministyczna postawa w codziennej pracy

   W pracy socjalnej

   Budowanie relacji jako fundament zaufania i stabilności

   Indywidualna praca z przypadkiem i różnorodność klientek

   Wzmacnianie sprawczości i samostanowienia

   Sieciowanie i współpraca interdyscyplinarna

   Feministyczna postawa: stronniczość wobec klientek, refleksyjność, świadomość władzy w praktyce

Psychologiczne poradnictwo

Szeroki zakres pracy: poradnictwo, grupy, praca w zespole multiprofesjonalnym, zarządzanie kryzysami, „clearing”…

Nawiązanie kontaktu i relacji jako największa trudność

Elastyczne i dostosowane ramy działania

Tematy specyficzne dla kobiet

Praca wrażliwa na traumę w kontekście patriarchalnych struktur społecznych

Mój osobisty (psychodynamiczny) sposób pracy:

abstynencja i neutralność

bezdomność jako część większego systemu i strategia „ja”

procesy nieświadome i adaptacje

praca nad relacją i więzią

„holding” i zawieranie (containment)

stabilizacja > terapia

…czy psychologiczne poradnictwo jest „specyficzne dla kobiet”?

Feministyczna praktyka pracy na poziomie zarządzania

Warunki strukturalne

Osadzenie projektu w systemie

Wymiar polityczny

W pracy feministycznej ważne jest zrozumienie:

Ochrona dzieci vs. dobrowolność

Wiedza o grupie docelowej i jej specyfice

Dynamiki przemocy i zależności

Intersekcjonalny feminizm w praktyce

Branie na serio emocjonalnego wymiaru pracy

Wspieranie kobiet tam, gdzie aktualnie się znajdują

4. Trudności i wnioski

   Ogólne

   Mieć na uwadze nowe wyzwania pojawiające się po wprowadzeniu do mieszkania

   Wzmacniać oferty grupowe i budować wspólnotę

   Praca w tandemie w zespole

   Multiprofesjonalna współpraca

   Praca relacyjna jako centralna podstawa (równowaga między bliskością a granicami!)

   Refleksja nad ograniczonymi zasobami

   Potrzeby klientek zmieniają się nieustannie

   Christin Weyershausen — weyershausen@skf-berlin.de

   Housing First dla kobiet

   Sozialdienst katholischer Frauen e.V. Berlin

   Müllerstr. 126 | 13349 Berlin

   www.housingfirst-frauen.berlin

   Marei Kleiner — kleiner@skf-berlin.de

   Lena Wild — wild@skf-berlin.de

Wycofanie się klienta z Housing First: lekcja wyciągnięta z irlandzkiego modelu

1. Konceptualizacja wycofania („to spektrum”) – HSE

   Wycofanie się klienta nie jest pojedynczym zdarzeniem, ale ciągłym spektrum – od „łagodnego wycofania” po „całkowite wycofanie”.

Miękkie (łagodne) wycofanie

Klienci wydają się uczestniczyć, ale mają niski poziom zaangażowania.

„Robią wystarczająco dużo, byśmy myśleli, że są zaangażowani, ale musimy kontaktować się z nimi co kilka miesięcy.”

Cykliczne (przerywane) wycofanie

Klienci wielokrotnie przechodzą między wycofaniem a ponownym zaangażowaniem.

„Wycofują się, potem wracają, potem znów się wycofują, potem znów wracają.”

Całkowite wycofanie

Klienci całkowicie tracą kontakt i są nieosiągalni.

„Ktoś opuścił swoje mieszkanie. Nie wiemy, co się stało. Po prostu zniknął.”

Brak zaangażowania od początku

Pomimo wysiłków, nie udało się nawiązać skutecznego kontaktu.

„Pomimo naszych najlepszych starań, nigdy nie udało się ustanowić znaczącego kontaktu z tą osobą.”

2. Czynniki na poziomie społeczności: Utrata „kontroli przy drzwiach wejściowych” jako główny czynnik

   Czynniki społecznościowe przyczyniające się do wycofania klientów:

„Gatecrasher” / Zjawisko „Cuckooingu”

Ludzie, tacy jak handlarze narkotyków, przejmują mieszkania klientów.

„Ludzie dowiadują się, że ktoś ma dom i od razu tam się wprowadzają, jak sępy.” (NGO)

Prowadzi to do „cuckooingu” – zewnętrzne osoby zajmują mieszkanie klienta.

„Coraz więcej kobiet traci swoje mieszkania, ponieważ weszły w związek z kimś.” (LA)

Problemy z używkami

„…używanie crack kokainy miało ogromny wpływ na wycofanie klientów, ponieważ stają się zbyt chaotyczni.” (HSE)

Powoduje chaotyczne zachowania, utrudnia utrzymanie stabilności.

Utrudnia klientom utrzymanie mieszkania i kontaktów z systemem wsparcia.

Izolacja społeczna

Brak więzi i wsparcia społecznego prowadzi do samotności.

Ograniczona integracja i uczestnictwo w życiu społecznym.

Klienci czują się odłączeni od swojego otoczenia i sieci wsparcia.

3. Kluczowe wnioski

   Wycofanie nie zawsze jest negatywne – może oznaczać rozwój klienta, większą niezależność lub ujawniać ograniczenia systemu.

   Wczesne etapy to okres wysokiego ryzyka – faza przed wprowadzeniem się i pierwszy rok po zamieszkaniu wymagają konsekwentnego, ukierunkowanego wsparcia.

   Pragmatyczne i przednajemne wsparcie działa – praktyczna, codzienna pomoc i budowanie relacji pomagają utrzymać mieszkania.

   Relacje napędzają zaangażowanie – „trwałość” personelu, autentyczność i umiejętność budowania zaufania są kluczowe.

   Ustrukturyzowane protokoły wzmacniają praktykę – regularne spotkania zespołów i śledzenie poziomu zaangażowania zapobiegają „znikaniu” klientów z systemu.

4. Zalecenia do wdrożenia – rzeczy do zrobienia w poniedziałek rano!

   Wyraźnie określ oczekiwania dotyczące „podstawowego kontaktu” podczas wyjaśniania programu HF (Housing First) – to nie tylko „klucze do mieszkania”.

   Wykorzystaj osoby z doświadczeniem (rówieśników / klientów HF) do wyjaśniania zasad i zobowiązań programu HF innym klientom.

   Zaangażuj koordynatora ICM (Intensive Case Manager) przy przekazywaniu kluczy, aby od początku zbudować relację.

   Oznacz klientów wysokiego ryzyka w fazie przednajemnej i w pierwszym roku, zaplanuj proaktywny kontakt.

   Omów każdego klienta rotacyjnie (nie tylko tych w kryzysie), aby uniknąć sytuacji, w której ktoś „znika z radaru”.

   Doprecyzuj role zespołów terenowych, szczególnie w przypadku przejść z więzienia, szpitala lub po stracie bliskiej osoby.

   Ustal plan kontroli przy drzwiach wejściowych (obecność, inspekcje, symboliczny nadzór, współpraca z policją) za zgodą klienta.

   Zapewnij onboarding specyficzny dla programu HF oraz regularne szkolenia odświeżające dotyczące wierności modelowi.

   Ustandaryzuj komunikację przy zmianach personelu (wcześniejsze informowanie klientów).

   Stosuj praktyczną listę wsparcia – opracowaną wspólnie z klientem.

Monitoring czynszów jako narzędzie prewencyjne w zakresie bezpieczeństwa mieszkaniowego w modelu Housing First

Realizacja programu „Irish Housing First”: dostosowanie, polityka, praktyka i opinie ekspertów przez doświadczenie

Housing First w Niemczech: najnowsze wydarzenia i wyzwania

Co nas łączy dzisiaj? Podejście oparte na wartościach w Housing First

Julia Wygnańska

Fundacja Housing First Polska

Wprowadzenie

Chciałabym podzielić się z Państwem perspektywą, która nie jest akademickim badaniem, ale wynika z wielu lat pracy, obserwacji i doświadczeń w Europie Środkowo-Wschodniej. Jako Europejka, ale także osoba zanurzona w realiach naszego regionu, widzę jak bardzo uwarunkowania historyczne i pokoleniowe wpływają na naszą samoocenę, skłonność do perfekcjonizmu i poczucie, że zawsze „jesteśmy z tyłu”.

Jednocześnie jestem gorącą zwolenniczką Housing First. To najlepsze podejście, jakie znamy — może nie idealne, ale tak jak demokracja, zdecydowanie najlepsze z istniejących. Moją ambicją jest, aby jak najwięcej osób miało dostęp do programów, które dają realne narzędzia: możliwość poczuć się człowiekiem, mieć cele i prawo do ich realizacji.

Jak chcemy czuć się w pracy?

Każdy z nas chce w pracy:

czuć się dobrze,

robić rzeczy, które mają sens,

działać w zgodzie ze standardami zawodowymi,

mieć stabilne godziny pracy i równowagę życiową,

mieć zabezpieczenie finansowe,

być docenianym — bo codziennie towarzyszymy kryzysom, staramy się je łagodzić i widzimy ich ciężar.

Moja droga do Housing First

Moje pierwsze spotkanie z Housing First miało miejsce w 2005 roku podczas wydarzenia FEANTSA. W kolejnych latach:

w latach 2011–2019 prowadziłam studia wykonalności HF w Polsce,

w latach 2019–2023 współtworzyłam pilotaż 40 mieszkań w partnerstwie z Y-Säätiö,

w 2020 r. powołaliśmy Fundację Housing First Polska,

powstał Program Ambiwalencji, uznany w EPOCH za inspirującą praktykę,

zdobyłam certyfikaty pracownika i trenera Housing First,

wyszkoliłam trenerów HF/NM w programach długoterminowych,

dziś prowadzę fundację, wspieram uczestników i konsultuję zespoły wdrażające HF.

Dlaczego ta prezentacja? Założenia bazowe

Wszyscy tutaj jesteśmy rzecznikami Housing First. Wszyscy chcemy, aby:

HF było szerzej wdrażane,

bezdomność realnie się zmniejszała,

ludzie mieli wybór i możliwość odbudowy życia.

Może kluczem jest mówienie o Housing First przez pryzmat wartości. Wierzę, że podejście oparte na wartościach może pomóc nam w Europie Środkowo-Wschodniej budować większą wspólnotę i skuteczniej działać.

I. Tło – gdzie jesteśmy jako region?

Międzynarodowa współpraca: mniej

W pracy międzynarodowej często czujemy, że mamy:

mniej finansowania,

mniej instytucji,

mniej wyszkolonych specjalistów,

mniej programów,

mniej danych,

niższą skalę działań,

poczucie niedopasowania do zachodnich standardów.

Międzynarodowa współpraca: więcej, niż myślimy

Jednocześnie — i to jest równie prawdziwe — słyszymy:

podziw dla pracy wykonywanej w trudnych warunkach,

uznanie dla efektywności działań,

wsparcie dla rozwiązań uwzględniających lokalny kontekst.

W 2010 roku w Brukseli, gdy omawiano badanie europejskie HF, dołączono projekt z Budapesztu jako realistyczną praktykę uwzględniającą warunki regionu — mimo że formalnie nie spełniał kryteriów HF. To był sygnał: ważny jest kontekst i realistyczne rozwiązania.

Debata: Program czy Kompas?

W naszych sieciach HF trwa dziś dyskusja:

Podejście „Road Map” = celem jest program HF zgodny z Fidelity Scale.

Podejście „Compass” = celem jest zakończenie bezdomności, a program ma być elastyczny.

Moim zdaniem odpowiedź jest jasna: jeśli chcemy iść naprzód, musimy patrzeć na wartości.

II. Wartości

Wartości są podstawą ludzkich działań. Kształtują decyzje, granice moralne, sposób rozumienia dobra i zła. Budują wspólnoty — a jednocześnie bardzo trudno je zmienić. Dlatego zamiast próbować zmieniać ludzi, powinniśmy pracować z wartościami, które już mają.

Jakie wartości są charakterystyczne dla społeczeństw?

Przykłady:

USA: indywidualizm, wolność, ciężka praca

Hiszpania: rodzina, edukacja, pluralizm

Czechy: stabilność, jakość życia

Polska: „Nic o nas bez nas” – tradycja uczestnictwa i sprawczości

To pokazuje, że wartości mogą być punktem wspólnym z Housing First.

Wartości w przewodnikach Housing First

Każdy podręcznik HF zaczyna się od wartości i zasad:

prawo do mieszkania,

sprawczość,

partnerstwo,

redukcja szkód,

praca oparta na mocnych stronach,

brak warunków wstępnych.

To wartości, nie procedury, tworzą HF.

III. Rzecznictwo i „alergia na HF”

Nie obiecuj czerwonego ferrari

Gdy mówimy o Housing First, często brzmi to jak obietnica luksusu, na który decydenci „nie są gotowi”. Powinniśmy mówić o ulepszaniu status quo, krok po kroku. Nawet w „schronisku niskoprogowym” mogą być obecne wartości HF:

decyzje klienta,

redukcja szkód,

relacje długoterminowe.

Wchodzenie w „duże polityki”

Zamiast HF politycy wolą:

ekonomię społeczną,

standardy usług,

innowacje społeczne,

mieszkania wspierane,

deinstytucjonalizację,

integrację opieki zdrowotnej i społecznej.

Wokół tych tematów powstają grupy, a HF… pozostaje marginalne.

Skutki

W Polsce mimo licznych usług, programów i organizacji: HF to mniej niż 1% dostępnych rozwiązań.

Alergia na HF

„My mamy program mieszkaniowy, ale to nie HF”.

„To nie jest oryginalne HF”.

„HF? Proszę nie mówić, wszyscy mają tego dość.”

W Europie idziemy w stronę adaptacji, integracji usług, modeli mieszanych, opieki traumo-wrażliwej. Czas na inny język — język wartości.

IV. Podejście oparte na wartościach (Value Based Approach)

Proponuję rozdzielić:

1. WARTOŚCI

   — niepodważalne,

   — dotyczą relacji pracownika z osobą w kryzysie,

   — podlegają superwizji i monitorowaniu.

2. ORGANIZACJĘ PROGRAMU

   — elastyczna,

   — zależna od lokalnego kontekstu,

   — tworzona przez lokalnych interesariuszy.

   To oni mogą program zbudować lub zablokować.

Jakie efekty może przynieść to podejście?

mniejsze napięcie związane z „oryginalnym HF”,

większa sprawczość lokalnych zespołów,

zmniejszenie dysonansu poznawczego („już trochę to robimy”),

wzmocnienie roli szkoleń i kompetencji pracowników,

więcej wsparcia opartego na wartościach, nawet jeśli nie ma mieszkań,

mniej presji na „perfekcyjne HF”, więcej sensownej pracy z ludźmi.

Co robić od poniedziałku? — praktyczne zasady

1. Przestań oceniać — zacznij słuchać

   Zapytaj, czego osoba potrzebuje, aby poczuć się „jak w domu”. Szanuj granice, ale bądź obecny.

2. Doceniaj małe kroki

   Spotkanie twarzą w twarz raz w miesiącu to ogromny postęp. Piwo zamiast wódki — też postęp.

3. Zapewnij dostęp do usług

   Nie musisz wszystkiego robić sam. Twoją rolą jest umożliwienie klientowi skorzystania z pomocy.

4. Wspieraj, nie wyręczaj

   Nie podejmuj decyzji za klienta. Pomagaj tam, gdzie jest gotowość.

5. Buduj relację opartą na profesjonalizmie

   Bądź dostępny, punktualny, przejrzysty. Nie jesteś przyjacielem ani rodzicem.

6. Używaj Fidelity Scale jako narzędzia rozwojowego

   Nie do oceny, lecz do rozmowy, treningu, refleksji.

Zakończenie

Housing First to nie tylko program. To sposób myślenia, który można wdrażać wszędzie — nawet tam, gdzie mieszkań brakuje, a system jest trudny. To wartości — szacunek, prawo do wyboru, relacja, sprawczość — łączą nas jako profesjonalistów i jako ludzi. I dlatego: Możesz to zrobić. Możemy to zrobić razem.

10. Praca ekspertów przez doświadczenie oraz interdyscyplinarna praca zespołowa - przykłady z Wiednia

Trochę historii

2017

Spotkania eksperckie na temat: pracownicy peer i peery w pomocy osobom bezdomnym

Utworzenie grupy roboczej: grupa sterująca pod nadzorem rady doradczej

2018

Opracowanie programów nauczania do kursu certyfikacyjnego

Udział i prezentacje na konferencjach i wydarzeniach branżowych

Planowanie pierwszego kursu

Pierwsze dziewięciomiesięczne zatrudnienia wcześniej przeszkolonych peerów przez Fit2Work

2019

Spotkania eksperckie: peery w pomocy osobom bezdomnym – z pierwszej ręki

Rozmowy fachowe DSA

Powstaje Peer Campus

2020

Utworzenie Peerów Wsparcia Osób Bezdomnych w Wiedniu

Start pierwszej edycji szkolenia pracowników peer (kurs pilotażowy)

Dostosowanie programu szkolenia z powodu Covid-19

Pierwsze zatrudnienia pracowników peer

Pierwszych pięciu peerów rozpoczyna pracę

2021

Certyfikacja programu szkoleniowego peerów przez Peer Akademie Plan B – Die Consulter

2022

Opracowanie koncepcji roli pracownika peer w pomocy osobom bezdomnym

Start drugiej edycji szkolenia

Pierwsza konferencja na temat pracowników peer – Miasto Wiedeń

Druga grupa peerów kończy szkolenie

2023

Docelowo: jedna trzecia pracowników peer to osoby z doświadczeniem psychiatrycznym

Spotkanie: „Peery w porównaniu międzynarodowym”

Neunerhaus zostaje operatorem Peer Campus

2024

Pierwsze szkolenia doskonalące dla pracowników peer

Pierwsze szkolenia prowadzone przez pracowników peer dla profesjonalistów

Dalszy rozwój Peer Campus

Tabela: Kompetencje i zadania – Peer vs. Pracownik socjalny

Wspólne elementy — praca w tandemie

11. Wyniki badania programu Housing First w Salzburgu na poziomie mikro, mezo i makro

12. Praca ekspertów przez doświadczenie w praktyce

Pracownicy peer jako grupa zawodowa

Pracownicy peer działają w różnych obszarach, wykorzystując swoje doświadczenie:

w krajach niemieckojęzycznych: głównie w obszarze opieki psychiatrycznej i psychospołecznej jako asystenci zdrowienia

w krajach anglojęzycznych: głównie w obszarze pomocy osobom bezdomnym (Wielka Brytania)

w krajach skandynawskich: głównie w obszarze wsparcia osób z uzależnieniami

w Belgii: w kontekście administracyjnym, jako odpowiedź na partycypację klientów

w Austrii: od 2017 roku peery w pomocy osobom bezdomnym w Wiedniu, oferowane przez neunerhaus, finansowane i realizowane we współpracy z Fonds Soziales Wien

Wgląd w szkolenie: Proces rekrutacji

Kurs certyfikacyjny rozpoczyna się raz w roku, we wrześniu, i oferuje 20 uczestnikom bezpłatne miejsce szkoleniowe. Kurs trwa łącznie siedem miesięcy, a nakład pracy wynosi co najmniej jedenaście godzin tygodniowo.

Aplikacja pisemna → Obowiązkowe spotkanie informacyjne → Assessment grupowy → Rozmowa indywidualna

Wgląd w szkolenie: Struktura kursu certyfikacyjnego

Kurs — 7 modułów po 16 godzin dydaktycznych

Praktyka — Udział w pracy placówek pomocy osobom bezdomnym, pomiędzy modułami 3 i 7 (min. 127 godzin)

Grupa nauki — Samodzielna nauka i wymiana z innymi uczestnikami, między modułem 1 a 7 (54 godziny)

Projekt końcowy — Wymagana kreatywność! Tekst, obraz, wideo, album, plakat itp. (15 godzin)

Dziennik nauki — Własne przemyślenia dotyczące modułów (16 godzin)

Rozmowa — Spotkanie refleksyjne z prowadzącym kurs (2 godziny)

Refleksja z praktyki — Co najmniej 2 spotkania po 3 godziny razem z członkami zespołu Peer Campus

Dzień zakończenia — 1 dzień

Wgląd w szkolenie: Kurs certyfikacyjny dla peerów w pomocy osobom bezdomnym

Dzień powitalny

Moduł 1 — Moja droga do zostania pracownikiem/czką peer

Moduł 2 — Indywidualnie czy w grupie – jak komunikuję się ja, a jak inni?

Moduł 3 — Postawa krytyczna wobec dyskryminacji jako pracownik/czka peer

Moduł 4 — Relacje międzyludzkie – tworzenie relacji i spotkań

Moduł 5 — Zdrowie psychiczne i uzależnienia

Moduł 6 — Spotkania i komunikacja

Moduł 7 — Pracownik/czka peer w pomocy osobom bezdomnym – krok dalej

Dzień zakończenia szkolenia

Praca peer w neunerhaus Housing First

Cel funkcji: rozszerzenie oferty o perspektywę reflektowanej wiedzy wynikającej z doświadczenia

Główne zadania:

Wsparcie i doradztwo dla klientów w ramach rozmów w biurze, przez telefon, podczas wizyt domowych lub towarzyszenia im

Wspieranie inkluzji społecznej

Pomoc w procesach stabilizacyjnych

Praca interdyscyplinarna w zespole

Dokumentacja

Udział w zebraniach zespołu, szkoleniach i superwizji

Przykład z praktyki – wspólnota osób, para P.

Para/wspólnota osób, oboje w wieku ok. 30 lat

Kara pozbawienia wolności, potem bezdomność, mieszkanie bez umowy najmu

Bezrobocie i długi są stałym, istotnym problemem pary

Temat: zdrowie i uzależnienie

Dzieci są umieszczone poza rodziną

Cele wsparcia:

własna umowa najmu, mieszkanie przystępne cenowo i długoterminowe

zadomowienie się w nowym środowisku mieszkaniowym

A następnie:

Tematy: zdrowie, regulacja zadłużenia, (przebywanie dzieci poza rodziną)

13. Niezależne, rozproszone i stałe mieszkalnictwo w Housing First oraz integracja ze społecznością lokalną

14. Wdrażanie „HF” w praktyce: narzędzia i działania

Kim jesteśmy?

Housing First – Centrum Ekspertyzy

Kim jesteś?

Często próbuję tworzyć narzędzia, ale nie zawsze je priorytetyzuję

Mieszkam w Berlinie

W przeszłości sprawiałem(am) problemy sąsiadom

Lubię używać kreatywnych narzędzi w codziennych wyzwaniach zawodowych

Więcej słucham niż mówię

Mam duże doświadczenie z Housing First

Indywidualna uwaga przynosi realny efekt

Organizacja świadcząca usługi

Housing First – Centrum Ekspertyzy

Oś czasu – rozwój Housing First przy HVO-Querido

2006

Początek Housing First w HVO-Querido

2010

Wzrost liczby międzynarodowych zapytań o Housing First z powodu skuteczności i ekspertyzy

2016

Housing First staje się polityką lokalną w Amsterdamie. Centrum Ekspertyzy rozpoczyna intensywne szkolenia w HVO-Querido, następnie na poziomie lokalnym i krajowym.

2021

Oficjalne powołanie Centrum Ekspertyzy. Zakres rozszerza się poza Housing First o takie obszary jak:

praca seksualna

handel ludźmi

stygmatyzacja

i inne tematy specjalistyczne.

Metodologia Housing First

Zasady HF

Mieszkanie jest prawem człowieka

Elastyczne wsparcie tak długo, jak to potrzebne

Oddzielenie mieszkalnictwa od wsparcia

Wybór i sprawczość

Podejście oparte na mocnych stronach

Zaangażowanie bez przymusu

Redukcja szkód

Postawy wspierające pracę

Autentyczność

Samodzielność / Empowerment

Aktywne słuchanie

Pokora

Empatia

Zaangażowanie w rozwój

Umiejętność przekładania wizji na praktykę

Kluczowe wartości

Relacja

Zaufanie

Kierunek oparty na mocnych stronach

Wspólne działanie

Ludzie mają prawo do domu

Innowacyjne podejście: „Może być inaczej”

Kreatywne rozwiązania możliwe do zastosowania w trudnych sytuacjach, które wymagają alternatywnego działania.

Droga tradycyjna vs. alternatywna

Książeczka profili (Profile Booklet)

(narzędzie używane w pracy HF)

Osoby mają wybór i kontrolę

Role, które przyjmuje pracownik HF

Nauczyciel

Opiekun

Mediator

Urzędnik / osoba znająca przepisy

Osoba kreatywna

Towarzysz / „buddy”

To proces równoległy

Inwestowanie w relację jest kluczowe.

BREAKING NEWS (humorystyczne przykłady aktywnego zaangażowania)

„Jest tu nawet nowe piętro!”

„Tylko w Schinkelbuurt!”

„Nowy mieszkaniec na ulicy Sluiss!”

„Moment niespodzianki w piekarni Broodhys”

„Ymere – aktywne zaangażowanie”

Aktywne zaangażowanie (Active Engagement)

Stosowane konsekwentnie jako metoda pracy.

Redukcja szkód (Harm Reduction)

Proces zawsze przebiega równolegle u pracownika i klienta. To korzyść dla obu stron.

Osoby mają wybór i kontrolę

Elastyczne wsparcie tak długo, jak to potrzebne

Podejście oparte na aktywnym zaangażowaniu

Zmiana kulturowa

Bez właściwej postawy nie ma otwartości na innowacje.

Cechy Housing First

otwartość

refleksja

kreatywność

pokora

praca na mocnych stronach

umiejętność budowania relacji

Nauka może być zabawą

Play Time! 15 minut

– ćwiczenia, narzędzia, zabawy edukacyjne

Nauka może być przyjemna

15. Zwierzęta w ramach pracy wspierającej Housing First: złożone powiązania

    Zwierzęta w pracy wspierającej Housing First: złożone powiązania

    Muriel Allart, Bruksela

Smes ONG

Poprawa zdrowia psychicznego i integracji społecznej poprzez:

wymianę między pracownikami sektora społecznego i zdrowotnego (Connect)

wspieranie pracowników pierwszej linii (Support)

działanie bezpośrednio z osobami w ich warunkach życia (Housing First)

Publikacja: po co? o czym?

(Linki do wersji FR i NL – pominięte w tłumaczeniu zgodnie z prośbą)

Zwierzęta w pracy wspierającej Housing First

Kim jesteś?

(jakie zwierzęta spotkałeś już w mieszkaniach HF?)

Czym jest zwierzę?

Definicja z belgijskiego prawa federalnego:

Zwierzę to „istota żywa obdarzona zdolnością odczuwania, mająca własne interesy i godność, korzystająca ze szczególnej ochrony.” Prawo odróżnia zwierzęta „dzikie” i „domowe”.

Unijna definicja:

Zwierzęta są istotami czującymi, które mogą odczuwać i posiadają emocje. Europejskie zasady opierają się na Pięciu Wolnościach:

wolność od głodu i pragnienia

wolność od dyskomfortu

wolność od bólu, urazów i chorób

wolność wyrażania naturalnych zachowań

wolność od strachu i stresu

HF = mieszkanie jest prawem podstawowym

Często trzeba je równoważyć z prawami:

właścicieli mieszkań

sąsiadów

dzieci

partnerów

oraz zwierząt

Odpowiedzialności właściciela zwierzęcia

Obowiązki obejmują: odpowiednie jedzenie, przestrzeń, oświetlenie, ruch, temperaturę…

Prawo federalne:

Każdy, kto utrzymuje zwierzę lub jest zobowiązany o nie dbać, musi zapewnić mu opiekę, jedzenie i warunki bytowe odpowiednie do jego natury, potrzeb fizjologicznych i etologicznych, stanu zdrowia oraz stopnia rozwoju czy udomowienia.

Warunki mieszkaniowe (oświetlenie, temperatura, wilgotność, wentylacja itd.) muszą odpowiadać potrzebom gatunku.

A jeśli zasady nie są przestrzegane?

Co może zrobić zespół w przypadku zaniedbania lub przemocy wobec zwierzęcia?

Zanim skontaktujesz się z odpowiednimi służbami:

Czy fakty zostały obiektywnie potwierdzone?

Czy omówiono to z najemcą?

Czy właściciel jest gotów coś zmienić?

Jak mogę mu pomóc poprawić sytuację?

Czy zwierzę może być tymczasowo lub na stałe oddane komuś innemu?

Czy sytuacja może wkrótce poprawić się sama (nowe mieszkanie, większy dochód, leczenie)?

Czy ktoś inny (przyjaciel, inny opiekun, organizacja) może pomóc najemcy zrozumieć sytuację?

Czy kiedykolwiek zespół przyjął lub zajął się zwierzęciem najemcy? Jak to przebiegło?

Korzyści i wyzwania związane ze zwierzętami w Housing First

Korzyści

towarzystwo i wsparcie emocjonalne

struktura i poczucie odpowiedzialności

ułatwienie kontaktów społecznych

poczucie przynależności

większa aktywność fizyczna

Wyzwania

problemy sąsiedzkie

higiena i zniszczenia

komplikacje, gdy właściciela nie ma

nadmierna zależność emocjonalna

koszty finansowe

Czy właściciel mieszkania może zakazać trzymania zwierząt?

Bruksela, od 2024: właściciele nie mogą już po prostu zakazywać zwierząt w umowie najmu. Mogą jednak regulować ich posiadanie, np.:

zwierzę nie może powodować uciążliwości (hałas, agresja)

mogą ograniczyć liczbę zwierząt lub niektóre gatunki

(Jak to wygląda w Twoim kraju?)

Interwencje z udziałem zwierząt (animal-assisted interventions)

Czy je znasz? Doświadczyłeś ich?

Terapia z udziałem zwierząt to podejście mające na celu poprawę dobrostanu osoby poprzez zaplanowaną, pozytywną relację ze zwierzęciem.

W Belgii niektóre projekty HF zaczęły stosować ją z psami.

Warunek:

zgoda najemcy

przeszkolone psy i pracownicy

Przykład:

„Próbowaliśmy terapii z psem u beneficjenta, który bardzo szybko staje się agresywny, także wobec pracowników socjalnych. W obecności psa jego zachowanie zmienia się całkowicie. Gdy czuje, że się nakręca, przytula psa zamiast się złościć.”

Ile to kosztuje?

Pies? Kot? Jedzenie, opieka weterynaryjna, żwirek…

Jak mogę pomóc jako pracownik HF?

Czy są zasoby w społeczności?

Jak zespół radzi sobie z niechcianymi zwierzętami?

Czy macie protokoły zapobiegania lub interwencji? A co z kosztami?

Jakie masz doświadczenia ze zwierzętami?

Granice osobiste, fobie, strefy komfortu… A co w sytuacji przemocy wobec zwierzęcia?

Dziękuję!

16. Kto ma za to zapłacić? Prawo do zasiłku zgodnie z zasadą „HF” - cz. 1

Wprowadzenie do systematyki EGH

Europejska Konferencja Housing First Partnerzy

Berlin, 6.11.2025

Ustawa o uczestnictwie w życiu społecznym (BTHG)

(opracowanie na podstawie Berufsförderungswerk Bad Wildbad gGmbH, 2025)

Etapy reformy

01.04.2017 – poprawa zasad uwzględniania dochodu i majątku

01.01.2018 – dalsze włączanie do SGB IX

01.01.2020 – zmiana planowania całościowego i planowania udziału

01.01.2023 – pełne przeniesienie do SGB IX, wyłączenie z pomocy społecznej, kolejne zmiany dot. uwzględniania majątku

Nowa definicja grupy osób uprawnionych

(opracowanie w oparciu o WHO, 2001)

Świadczenia EGH w kontekście Housing First

§113 ust. 1 SGB IX – świadczenia na rzecz udziału społecznego:

równoprawny udział

samodzielne i odpowiedzialne prowadzenie życia

samostanowienie i odpowiedzialność w przestrzeni społeczeństwa

§113 ust. 2 – do świadczeń społecznych należą m.in.:

asystencja (Assistenzleistungen)

Rozumienie „udziału / inkluzji”

(opracowanie w oparciu o WHO, 2001)

9 obszarów uczestnictwa

uczenie się i stosowanie wiedzy

ogólne zadania i wymagania

komunikacja

mobilność

samoobsługa

życie domowe

interakcje i relacje społeczne

szczególne obszary życia

życie wspólnotowe, społeczne i obywatelskie

Asystencja (Assistenzleistungen, §78 SGB IX)

Cel: samodzielne radzenie sobie w życiu codziennym, w tym strukturyzacja dnia:

prowadzenie gospodarstwa domowego

budowanie i utrzymywanie relacji społecznych

planowanie życia osobistego

udział w życiu wspólnotowym i kulturalnym

organizacja czasu wolnego, w tym sport

zapewnienie przestrzegania zaleceń lekarskich

Czy to pasuje do Housing First?

Jak uzyskać to wsparcie?

Od wniosku do świadczenia

Czym jest plan całościowy? (§121 SGB IX)

Plan całościowy służy:

zarządzaniu, kontroli efektów i dokumentacji

powinien być aktualizowany co 2 lata

uwzględnia:

osobę uprawnioną

przedstawiciela instytucji

osobę zaufania

bierze pod uwagę istniejące zasoby

respektuje prawo wyboru osoby uprawnionej

opiera się na narzędziu oceny potrzeb

Od czego zależy określenie potrzeby wsparcia?

Problem zdrowotny

Funkcje / struktury ciała

Aktywność

Uczestnictwo (partycypacja)

Czynniki środowiskowe

Czynniki osobowe

(opracowanie w oparciu o WHO, 2001)

Realizacja świadczeń EGH w kontekście Housing First

Możliwe są asystencje w udziałach społecznych.

Ustalane są one w formie godzin świadczeń specjalistycznych (Fachleistungsstunden) w planie całościowym.

Przykład – kraj związkowy Dolna Saksonia:

1 godzina świadczenia specjalistycznego = 50 min face-to-face,

10 min działań na rzecz osoby,

6 min pośrednich czynności,

15 min czasu dojazdu (jeśli faktycznie występuje).

Przyznawane jest kontyngent miesięczny na pół roku.

Zalety i wady w kontekście Housing First

Zalety

wsparcie długoterminowe

łatwiejszy dostęp do innych usług (struktura dnia, pomoc w uzależnieniach, APP)

praca z celami i życzeniami osoby uprawnionej

możliwość egzekwowania praw, jeśli spełnione są warunki

stabilne finansowanie dla organizacji świadczących usługi

Wady

długie procedury

funkcja kontrolna instytucji finansującej

z góry określone limity czasowe

kryteria wykluczające w umowach o świadczeniach

17. Housing First w Sztokholmie - wnioski z 10 lat wdrażania

18. Osoby queer w kryzysie bezdomności jako grupa docelowa „HF” – wymiana doświadczeń

19. Doświadczanie domu we wspólnocie „HF” w Finlandii

20. WOHNSCHRIM (organizacja) od projektów pilotażowych do programu ogólnokrajowego

21. Kto ma za to zapłacić? Prawo do zasiłku zgodnie z zasadą „HF” - cz. 2

22. Rola filantropii i „HF” w Europie

Drugiego dnia wszystkich uczestników konferencji przywitał senator Kiziltepe. W trakcie tego dnia poruszone zostały następujące tematy:

Budowanie ram politycznych dla rozwiązania Housing First w Danii

Odporność zaczyna się w zespole

Ułatwianie kompleksowego zarządzania opieką w placówkach mieszkalnictwa wspomaganego

Transformacja systemu pomocy w obszarze bezdomności: 15 lat Housing First w Anglii

Rozszerzona sesja/wzmocnienie „HF”: rola krajowych sieci dostawców w zaawansowanych programach opartych na dowodach

Od teorii do praktyki: Housing First we Francji

Ścieżki budowania przynależności oraz integracja społeczna w „HF” dla młodzieży

Konsekwencje dla modelu „Housing First”

• Mieszkanie = Fundament, ale integracja wymaga czegoś więcej

• Rekomendacje programowe:

• Priorytetyzacja wsparcia relacyjnego (mentoring, zaangażowanie rówieśnicze)

• Integracja podejścia kapitału tożsamości

• Zmierzenie się ze stygmatyzacją i nierównościami systemowymi

• Uwzględnienie głosu młodzieży w projektowaniu i ewaluacji

HF do HF4Y

• Natychmiastowy dostęp do stałego mieszkania bez wymagań dotyczących gotowości

• Wybór konsumenta i samostanowienie

• Orientacja na zdrowienie

• Zindywidualizowane, ukierunkowane na klienta wsparcie

• Integracja społeczna i wspólnotowa

• Prawo do mieszkania bez wstępnych warunków

• Wybór młodzieży, głos młodzieży i samostanowienie

• Pozytywny rozwój młodzieży i orientacja na dobrostan

• Zindywidualizowane wsparcie bez ograniczeń czasowych

• Włączenie społeczne i integracja wspólnotowa

„To nie tylko model programu, ale filozofia, która ma wspierać Twoje podejście do stabilizacji mieszkaniowej młodzieży.”

Czy HF4Y NAPRAWDĘ działa?

„Mówienie, że Housing First nie działa, ponieważ wciąż są osoby w kryzysie bezdomności, jest jak twierdzenie, że szpitale nie działają, bo wciąż są chorzy ludzie.”

— dr Sam Tsemberis

Zakres Wsparcia

1. Wsparcie Mieszkaniowe

   • Uzyskanie mieszkania

   • Utrzymanie mieszkania

   • Zwiększona wiedza i umiejętności dotyczące mieszkalnictwa i samodzielnego życia

   • Ograniczenie pobytów w schroniskach interwencyjnych

2. Zdrowie i Dobrostan

   • Zwiększony dostęp do usług i wsparcia

   • Poprawa zdrowia

   • Bezpieczeństwo żywnościowe

   • Poprawa zdrowia psychicznego

   • Ograniczenie szkód związanych z używaniem substancji

   • Zwiększone poczucie bezpieczeństwa

   • Poprawa samooceny

   • Zdrowsze praktyki seksualne

   • Zwiększona odporność

3. Dostęp do Dochodów i Edukacji

   • Ustalenie celów dotyczących edukacji i zatrudnienia

   • Zwiększone uczestnictwo w edukacji

   • Wyższe osiągnięcia edukacyjne

   • Większe uczestnictwo w szkoleniach

   • Większy udział w rynku pracy

   • Poprawa bezpieczeństwa finansowego

4. Wsparcie Uzupełniające

   • Ustalanie celów osobistych

   • Poprawa umiejętności życiowych

   • Większy dostęp do niezbędnych usług niemedycznych

   • Rozwiązywanie kwestii prawnych i sądowych

5. Włączenie Społeczne

   • Zbudowanie lub odbudowanie naturalnych sieci wsparcia

   • Zwiększone połączenia ze społecznościami wyboru

   • Wzmocnienie zaangażowania i uczestnictwa kulturowego

   • Uczestnictwo w znaczących aktywnościach

Znaczenie Wsparcia Rodzinnego i Naturalnego

Czynniki Ryzyka

• Izolacja i odłączenie

• Utrata tożsamości i poczucia przynależności

• Ryzyko chronicznej bezdomności

• Ryzyko wykorzystywania i wiktymizacji

• Trauma i problemy ze zdrowiem psychicznym

• Brak wsparcia i zasobów; brak połączenia z edukacją i zatrudnieniem

• Brak umiejętności zawodowych

Czynniki Ochronne

• Zwiększone wsparcie emocjonalne poprzez relacje

• Stabilność i bezpieczeństwo mieszkaniowe

• Pozytywny rozwój tożsamości i samoocena

• Umiejętności radzenia sobie i odporność

• Połączenie z zasobami i usługami

• Edukacja i zatrudnienie

• Umiejętności zawodowe

Przesiedlenie, bezpieczeństwo miejskie i praca na rzecz bezpieczeństwa inkluzywnego

Więcej niż mieszkanie: wspólne budowanie zdrowia, nadziei i wspólnoty

Do udziału w tym panelu został zaproszony prezes naszego stowarzyszenia - Piotr Olech. Trzeba zaznaczyć, iż to personalne zaproszenie wypłynęło od samego twórcy metody Housing First prof. Sama Tsemberisa. Głos prezesa przytaczam w całości.

Wystąpienie prezesa PSNM Piotra Olecha

Dziękuję za zaproszenie. To wielki zaszczyt i przywilej być tutaj z Państwem. Rozwijamy podejście Housing First od ponad pięciu lat, w kontekście, który do niedawna był zdominowany przez schroniska i usługi instytucjonalne. Chciałbym podzielić się naszym doświadczeniem budowania Housing First jako czegoś więcej niż mieszkanie — jako mostu między zdrowiem, nadzieją a wspólnotą.

Nauczyliśmy się, że zapewnienie ludziom domu to dopiero początek. Reszta to odbudowywanie życia, relacji i zaufania — zarówno do siebie, jak i do innych. Gdy uczestnicy otrzymują odpowiednie mieszkanie, zaczyna się prawdziwa historia. Od bezdomności i życia bez dachu nad głową do domowości — bo dom to coś więcej niż samo mieszkanie. I w tym procesie relacje odgrywają kluczową rolę. Głęboko wierzymy, że relacje mogą mieć charakter uzdrawiający.

W Polsce system wsparcia osób w kryzysie bezdomności wyrósł z logiki humanitarnej, charytatywnej i interwencyjnej — z zapewnienia schronienia i jedzenia. Przez lata warunkiem uzyskania mieszkania była tak zwana „gotowość”: trzeźwość, posłuszeństwo, społeczne dopasowanie. Osoby doświadczające bezdomności, aby otrzymać dom, musiały zachowywać się jak idealni obywatele, a nie jak zwykli ludzie.

Kiedy pierwsze programy Housing First pojawiły się około 2019–2020 roku w Warszawie, Gdańsku i Wrocławiu, była to prawdziwa rewolucja. Odkryliśmy, że nawet w systemie, który nie był do tego przygotowany, ludzie byli gotowi na mieszkanie. To system nie był gotowy na nich.

Druga lekcja, którą wyciągnęliśmy, jest taka, że mieszkanie to nadzieja. Nadzieja jest jedną z najbardziej niewidzialnych usług, jakie oferujemy — a jednocześnie jedną z najpotężniejszych. To nasza supermoc. Wielu uczestników Housing First wchodzi do programu z głębokim poczuciem porażki i nieufności. Przez lata byli „wspierani”, ale nikt tak naprawdę w nich nie wierzył.

Prawdziwa zmiana zaczyna się wtedy, gdy wsparcie przesuwa się z kontroli na relację opartą na akceptacji, wierze i zaufaniu. Gdy zaczynamy słuchać. Gdy osoba może popełniać błędy bez ryzyka utraty domu. To jest sedno tego, co budujemy — usług, które przywracają nadzieję, szanując sprawczość i człowieczeństwo. Zespoły nauczyły się, że nadzieja rośnie nie z sukcesu, lecz z konsekwencji — z powrotu po nawrocie, z oddzwaniania, z pozostawania obok wtedy, kiedy inni już rezygnują. W ten sposób odbudowujemy emocjonalną infrastrukturę zmiany.

Trzecia lekcja brzmi: mieszkanie to społeczność. Deinstytucjonalizacja, nad którą pracujemy obecnie w Polsce, polega właśnie na rozwijaniu usług w społecznościach i na tworzeniu sieci relacji. Housing First jest jednym z najważniejszych fundamentów tej zmiany. Widzieliśmy, jak małe, sąsiedzkie programy potrafią tworzyć mikrospołeczności przynależności. Korzystanie z tych samych praw i zasobów, integracja z sąsiadami, relacje z rodziną i bliskimi — wszystko to ma znaczenie. Ważne są również relacje między uczestnikami i lokatorami programu.

Polskie doświadczenia, inspirowane praktykami portugalskimi, pomagają budować zdrowe więzi między uczestnikami. To drobne rzeczy, ale łącznie pokazują, że integracja nie dzieje się w biurach — ona dzieje się przy stołach, na ławkach, w kawiarniach, restauracjach, w sąsiedztwach. Dlatego widzimy Housing First jako projekt społecznościowy, a nie tylko program społeczny. Kluczowe jest łączenie wsparcia mieszkaniowego z usługami lokalnymi: zdrowiem, edukacją, kulturą, sportem, zatrudnieniem — aby włączenie było wspólnym zadaniem.

Warto także podkreślić, jak wiele w Housing First zależy od relacji uzdrawiających. Relacji z domem — czyli przekształcania przestrzeni w miejsce, które naprawdę jest własne. Relacji z samym sobą — wewnętrznej i zewnętrznej. Relacji z rodziną i bliskimi, z sąsiadami i lokalną społecznością, z innymi uczestnikami programu, a także z zespołem wsparcia, szczególnie na początku drogi. Ważne są również relacje z instytucjami oraz z otoczeniem — środowiskiem, naturą i materialnym światem. To wszystko ma ogromne znaczenie dla odbudowy ludzi, którzy doświadczyli bezdomności.

Podsumowując: z polskiej perspektywy Housing First uczy nas, że zdrowie zaczyna się od bezpieczeństwa, nadzieja rośnie z zaufania, a wspólnota buduje się poprzez uczestnictwo. Zmiana zachodzi wtedy, gdy system zaczyna wierzyć w ludzi, a nie ich testować. A kiedy mówimy „więcej niż mieszkanie”, mamy na myśli głęboką transformację kulturową — od charytatywności do praw, od kontroli do połączenia, od schronienia do domu.

Bo ostatecznie Housing First to nie tylko dawanie ludziom mieszkań. To oddawanie ludzi społecznościom.

Dziękuję

Ponadto miały miejsce 3 bardzo ciekawe warsztaty, których tematy przytaczam:

Ekologiczne podejście do integracji społecznej zespołów „HF”: przykłady z Portugalii i Polski

Zarządzanie mocnymi stronami Housing First: partnerstwo dla wzmocnienia

Wierność metodzie Housing First i sposoby jej adaptacji

Zespół nasz podzielił się, chcąc jak najbardziej wykorzystać czas warsztatów, zatem wzięliśmy udział w zajęciach 1 i 3.

W trakcie warsztatu 1 przytaczano wydarzenia z pracy zespołów w obszarze integracji społecznej. Wskazywano zastosowane działania i dyskutowano o innych możliwościach rozwiązań w konkretnych przypadkach. Tutaj dość długie wystąpienie, połączone z prezentacją, miał gość z Brazylii. Uwidocznił nam, iż metodę Housing First można z powodzeniem wdrażać w naprawdę ekstremalnych warunkach.

Co do warsztatu 3, to był on prowadzony przez Sama Tsemberisa oraz Anę Stefancic. Tematem było przypomnienie podstaw badania zgodności programów Najpierw Mieszkanie z Modelem, szczególnie w kontekście adaptacji Modelu do lokalnych warunków poszczególnych krajów, społeczności. Powrócono do istoty i wagi prowadzenia ocen wierności Programów z Modelem, w tym nie tylko samego formularza ale też obserwacji spotkań zespołu, analizy dokumentacji, wywiadów z osobami uczestniczącymi. W trakcie warsztatu przypomniano istotne elementy Modelu wpływające na efektywność Programu. Przedyskutowano różnice wynikające z adaptacji programów w różnych warunkach społeczno-gospodarczo-politycznych. Dzielono się strategiami przyjętymi w poszczególnych krajach, Programach, które mają zapewnić maksymalne przestrzeganie zasad Programu i wysoką zgodność z Modelem. Omówiono istotne elementy Modelu w kontekście oceny wierności i powiązania poszczególnych elementów ze wsparciem indywidualnym osób uczestniczących.

Podsumowując merytoryczne treści, jakie pojawiły się w czasie konferencji, można stwierdzić, że w innych krajach Housing First napotyka na podobne trudności co i w Polsce. Jednak w tematach LGBT, uczestnictwa kobiet i par w programach HF, włączania do pracy w programach Ekspertów Przez Doświadczenie, wykorzystania zwierząt czy adaptacji tych programów do pracy z młodzieżą nasi światowi partnerzy mają już gotowe rozwiązania, z których moglibyśmy skorzystać. Konferencja potwierdziła, że Housing First w Europie:

rozwija się dynamicznie,

różnicuje swoje podejścia,

wzmacnia rolę Ekspertów Przez Doświadczenie (peerów),

pogłębia współpracę interdyscyplinarną,

integruje temat zdrowia, społeczności, zwierząt, młodzieży i legislacji,

staje się ruchem społecznym.

Polska delegacja wyniosła z niej doświadczenia, które będą miały bezpośrednie przełożenie na rozwój krajowego systemu wsparcia. Dodam, że nasza ekipa była rozpoznawalna i przedstawiciele innych organizacji podchodzili, aby się przywitać oraz zamienić kilka słów. W kuluarach spotkania nie ograniczały się jedynie do podtrzymywania starych znajomości. Rozszerzaliśmy również sieć kontaktów. Udało się między innymi nawiązać znajomość i wymienić doświadczenia z grupą niemieckich peerów, co może się okazać szczególnie przydatne w najbliższym czasie. Mam tu na myśli tworzony właśnie model deinstytucjonalizacji usług w obszarze bezdomności oraz kształtującą się obecnie pod egidą Ogólnopolskiej Federacji na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności grupę Ekspertów Przez Doświadczenie. Ogromną wartością była także możliwość bezpośredniej rozmowy z twórcą metody HF - prof. Samem Tsemberisem z Nowego Jorku.

Hasłem, które szczególnie utkwiło mi w pamięci po tym wydarzeniu i z całą pewnością będzie mi jeszcze długo towarzyszyło jest zdanie:

NIE ROZMAWIAJMY O LUDZIACH W KRYZYSIE BEZDOMNOŚCI - ROZMAWIAJMY Z NIMI.