SPOTKANIE EPD ZIELONA GÓRA 5-7.12.2025
- 30 gru 2025
- 15 minut(y) czytania
Zaktualizowano: 27 sty
W miniony weekend, tj. 5-7 grudnia, w Zielonej Górze miało miejsce kolejne spotkanie grupy Ekspertów Przez Doświadczenie powołanej pod egidą Ogólnopolskiej Federacji na rzeczRozwiązywania Problemu Bezdomności w ramach projektu #PokonaćBezdomność dofinansowanego przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Podczas spotkania kontynuowano prace rozpoczęte już dwa miesiące temu w Warszawie na zjeździe Federacji. Pierwszego dnia zapoznano się z harmonogramem spotkania, ustalono zasady obowiązujące na tym spotkaniu i na przyszłych, zapoznano się z oczekiwaniami uczestników oraz z ich potrzebami. Później nastąpił poczęstunek przygotowany przez kadrę i uczestników programu wsparcia prowadzonego przez Chrześcijańską Fundację Rozwoju Osobistego “Rondo” z Zielonej Góry, a następnie zajęcia integracyjne grupy.
Zagadnienia, nad którymi pochylono się drugiego dnia dotyczyły powstającego dokumentu pod nazwą “Ogólnopolski model świadczenia zdeinstytucjonalizowanych usług wsparcia osobom w kryzysie bezdomności i osobom zagrożonym bezdomnością”, a w szególności włączania do usług wsparcia osób z własnym doświadczeniem bezdomności. Zastanawiano się, jakie zadania byłyby adekwatne dla takich osób, w jakich rolach mogłyby one występować, żeby jak najlepiej wykorzystywać doświadczenie we wsparciu innych, pozostających w kryzysie bezdomności. Próbowano wskazać ścieżki wdrażania EPD do zawodowej pracy w organizacjach, w tym przyglądano się potrzebnym szkoleniom, wymaganym kompetencjom oraz przydatnym cechom charakteru dla takich pracowników. Pomocną była prezentacja przedstawiona przez Arkadiusza Nasińskiego dotycząca Ekspertów Przez Doświadczenie. Była ona szczególnie ciekawa ze względu na zamieszczone w niej refleksje z własnej pracy autora na takim stanowisku. Prezentację udostępniam poniżej.
Slajd 1
EKSPERT PRZEZ DOŚWIADCZENIE W OBSZARZE BEZDOMNOŚCI
MOJE WŁASNE WNIOSKI Z PRACY
przygotował Arkadiusz Nasiński
Slajd 2
CZEGO BRAKOWAŁO NA POCZĄTKU?
● jasnego sprecyzowania zadań
● szkoleń stricte dla EPD w obszarze bezdomności
● wymiany doświadczeń z pracy
● znajomości aktualnej oferty systemowej
● wiedzy o uczestnikach
● przekonania o skuteczności HF
Slajd 3
CO OD POCZĄTKU BYŁO OK?
● akceptacja i wsparcie w zespole
● akceptacja wśród uczestników
● wybór rozmiaru zaangażowania (etat / 0,5 etatu)
● motywowanie do samodzielnego poszukiwania szkoleń
Slajd 4
CO SIĘ WYDARZYŁO DO TEJ PORY W OBSZARZE ZAWODOWYM?
Szkolenia:
● dialog motywujący
● redukcja szkód
● TUS
● pierwsza pomoc medyczna
● interwencja kryzysowa
● TSR
● praca w roli asystenta
● rzecznictwo (konferencje, wywiady)
Slajd 5
CZEGO BRAKUJE NADAL?
● jasnego sprecyzowania zadań
● szkoleń stricte dla EPD
● konkretnej ścieżki wdrażania do pracy
● sieci kontaktów z innymi EPD, w tym z zagranicy
Slajd 6
Kompetencje i zadania – Peer vs. Pracownik socjalny
Slajd 7
PROGRAM SZKOLENIA ASYSTENTÓW ZDROWIENIA EX-IN Ⓡ
Moduł 1: ZDROWIE I DOBRE SAMOPOCZUCIE
Cel: odkrycie i zrozumienie czym jest zdrowie, poznanie zdrowego trybu życia, sformułowanie osobistych strategii poprawy zdrowia psychicznego oraz relacji z rodziną i siecią społeczną.
Moduł 2: UMACNIANIE (Empowerment)
Cel: poznanie i wzmocnienie wewnętrznego poczucia siły, nabycie umiejętności podejmowania decyzji oraz dotrzymywania umów w relacjach z innymi.
Slajd 8
Moduł 3: DOŚWIADCZENIE I UCZESTNICTWO
Cel: wspieranie procesu uświadamiania myśli i zachowań związanych z doświadczeniem choroby psychicznej, rozwijanie refleksji i „wglądu” poprzez pracę grupową.
Moduł 4: ZDROWIENIE
Cel: refleksja nad własną historią chorowania i zdrowienia, poznanie procesów i przykładów zdrowienia oraz planowanie własnej drogi zdrowienia.
Moduł 5: TRIALOG
Cel: zrozumienie wartości współpracy osób z doświadczeniem choroby, ich rodzin i profesjonalistów dla skuteczniejszego wsparcia.
Slajd 9
Moduł 6: SAMOPOZNANIE
Opis roli rozumienia własnych doświadczeń psychicznych, krytyczne spojrzenie na tradycyjną psychiatrię, znaczenie narracji własnej historii choroby.
Efekty:
● spójne opowiadanie o doświadczeniach
● znajomość modeli wyjaśniających zaburzenia psychiczne
● umiejętność refleksji nad własnymi przeżyciami (w tym psychotycznymi, np. słyszeniem głosów)
Slajd 10
Moduł 7: PEŁNOMOCNIK OSÓB DOTKNIĘTYCH CHOROBĄ
Cel: przygotowanie do rzecznictwa, działań edukacyjnych i realnego wpływu na system opieki zdrowotnej, aby głos beneficjentów był słyszany.
Slajd 11
Moduł 8: OCENA PROCESU ZDROWIENIA
Cel: rozwój umiejętności towarzyszenia osobom w kryzysie, wspierania planów na przyszłość, oceny procesu zdrowienia oraz porządkowania własnych doświadczeń.
Slajd 12
Moduł 9: TOWARZYSZENIE I WSPIERANIE
Rola osób z doświadczeniem choroby psychicznej jako ekspertów i pośredników między pacjentem a profesjonalistami.
Efekty: znajomość zasad wspierania, refleksja nad własnym stylem wsparcia, budowanie relacji.
Slajd 13
Moduł 10: INTERWENCJA W KRYZYSIE
Cel: bezpieczne radzenie sobie w sytuacjach kryzysowych, rozwój empatii oraz nauka wspierania innych w kryzysach.
Slajd 14
Moduł 11: UCZENIE SIĘ I NAUCZANIE
Aktywny udział osób z doświadczeniem w edukacji profesjonalistów (WHO, 2005).
Cele:
● nauka prezentowania własnego doświadczenia
● ochrona własnych granic
● stosowanie metod dydaktycznych
● przygotowanie i prowadzenie prezentacji
Slajd 15
Moduł 12: PODSUMOWANIE WARSZTATÓW
Cel: refleksja nad zdobytą wiedzą i umiejętnościami oraz opracowanie indywidualnego planu działania na przyszłość
Uczestnikom spotkania udało się wypracować cztery obszary, w których widzą oni możliwość zatrudnienia osoby z własnym doświadczeniem bezdomności, gdzie doświadczenie takie można by wykorzystywać jako kolejne narzędzie wsparcia.
Uporządkowaną, zredagowaną i skompensowaną przez Piotra Olecha wersję ustaleń w formie propozycji rozdziału powstającego dokumentu zamieszczam poniżej. Jest to, rzecz jasna, wersja robocza, wstępna i będzie jeszcze dyskutowana.
Propozycja rozdziału do Ogólnopolskiego Modelu Deinstytucjonalizacji Usług dla Osób Zagrożonych i Doświadczających Bezdomności, dotyczącego roli i partycypacji osób z doświadczeniem bezdomności.
ROZDZIAŁ X.
ROLA I PARTYCYPACJA OSÓB Z DOŚWIADCZENIEM BEZDOMNOŚCI
w ogólnopolskim modelu deinstytucjonalizacji usług
WPROWADZENIE
Deinstytucjonalizacja usług dla osób zagrożonych i doświadczających bezdomności wymaga odejścia od paternalistycznych i hierarchicznych modeli wsparcia, w których osoby korzystające z usług są traktowane pasywnie, bez wpływu na kształt systemu, jako „odbiorcy świadczeń”.
Współczesne modele oparte na prawach człowieka, empowerment, recovery i Housing First zakładają, że osoby z doświadczeniem bezdomności posiadają unikalną wiedzę, kompetencje i zasoby, które powinny być aktywnie wykorzystywane:
● w projektowaniu rozwiązań,
● w świadczeniu usług,
● w monitorowaniu i ocenie systemu,
● w edukacji społecznej,
● w rzecznictwie i zmianie polityk publicznych.
Włączenie osób z doświadczeniem bezdomności w sposób profesjonalny, strukturalny i wynagradzany jest kluczowym elementem deinstytucjonalizacji i warunkiem sukcesu transformacji usług.
LOGIKA SYSTEMOWA PARTYCYPACJI
Partycypacja osób z doświadczeniem bezdomności ma sens tylko wtedy, gdy:
jest płatna, a nie wolontariacka,
jest systemowa, a nie okazjonalna,
jest bezpieczna i wspierana,
uwzględnia różne poziomy kompetencji i gotowości,
opiera się na jasnych rolach i standardach.
W modelu przyjęto cztery główne role zawodowe, które odzwierciedlają różne poziomy zaangażowania i specjalizacji.
ROLE OSÓB Z DOŚWIADCZENIEM BEZDOMNOŚCI
3.1. EKSPERT PRZEZ DOŚWIADCZENIE
( pozi om s yst emow y – ed uk ac j a , rzeczni ct wo , moni t ori n g )
Definicja 1
Ekspert przez doświadczenie to osoba, która wykorzystuje własne doświadczenie bezdomności jako źródło wiedzy, interpretacji i perspektywy systemowej, działając na rzecz rozwoju usług, polityk publicznych i zmiany społecznej.
Definicja 2
Eksperci przez doświadczenie to osoby, które same doświadczyły bezdomności lub zagrożenia nią, przeszły proces wychodzenia z kryzysu i dziś wykorzystują swoje doświadczenie, by współtworzyć, konsultować lub wspierać rozwój systemów pomocy.
Kluczowe role
Eksperci doradczy / konsultacyjni
o Uczestniczą w zespołach projektowych, radach programowych, grupach roboczych ds. deinstytucjonalizacji.
o Doradzają przy tworzeniu strategii, modeli i programów wsparcia (np. Najpierw Mieszkanie, Kręgi Wsparcia, usługi środowiskowe).
o Pomagają projektować rozwiązania, które są realistyczne i dostępne z perspektywy osoby, która doświadczyła wykluczenia.
Eksperci w procesie ewaluacji i monitoringu
o Współuczestniczą w ocenie jakości usług z punktu widzenia użytkowników.
o Wspierają w opracowaniu narzędzi ewaluacyjnych uwzględniających doświadczenie uczestników.
o Pełnią rolę recenzentów praktyk – wskazują, czy dane rozwiązania rzeczywiście wspierają samodzielność i godność osób korzystających z usług.
Eksperci edukacyjni / szkoleniowi
o Prowadzą szkolenia i warsztaty dla pracowników socjalnych, streetworkerów, terapeutów, urzędników, pokazując perspektywę osoby korzystającej z systemu.
o Ułatwiają zmianę postaw – pomagają przejść od paternalizmu do partnerskiego podejścia.
Eksperci rzeczniczy
o Angażują się w kampanie społeczne, konsultacje publiczne, rzecznictwo na rzecz zmian systemowych.
o Ich głos wspiera legitymizację procesów deinstytucjonalizacji – pokazuje, że zmiana jest potrzebna i możliwa.
Zakres funkcji
● udział w konsultacjach społecznych i zespołach roboczych
● współtworzenie polityk, standardów i strategii
● prowadzenie szkoleń i kampanii społecznych
● udział w badaniach, monitoringu i ewaluacji
● rzecznictwo na rzecz praw osób w kryzysie
Wymogi i kompetencje
● własne doświadczenie bezdomności
● zdolność refleksyjnego opisu doświadczenia
● umiejętność reprezentowania interesu grupy
● komunikacja publiczna, pisemna i interpersonalna
● odporność emocjonalna
Edukacja
● krótkie kursy (wystąpienia publiczne, rzecznictwo, monitoring, etyka)
● szkolenie przygotowujące do roli eksperta przez doświadczenie
● mentoring i wsparcie organizacji
Superwizja
● superwizja grupowa / indywidualna co 1–2 miesiące
Monitorowanie pracy
● wkład merytoryczny w procesy konsultacyjne
● efekty działań rzeczniczych i edukacyjnych
● jakość współpracy zespołowej
● dobrostan i satysfakcja osób pełniących rolę
3.2. PRACOWNIK Z DOŚWIADCZENIEM
( pozi om or gani zac y j n y – ws parci e f unk c j onowani a usł u g )
Definicja
Pracownik z doświadczeniem to osoba z doświadczeniem bezdomności, która przeszła proces wyjścia z bezdomności, zatrudniona w organizacjach pomocowych do wykonywania zadań administracyjnych, organizacyjnych, logistycznych i technicznych, które pośrednio wspierają proces pomocy.
Zakres funkcji
● obsługa recepcji, dokumentacji, pierwszego kontaktu
● organizacja infrastruktury, dystrybucji zasobów
● wsparcie logistyczne mieszkań i placówek
● obsługa magazynów, kuchni, transportu
● organizacja spotkań, wydarzeń i działań edukacyjnych
Wymogi i kompetencje
● podstawowe umiejętności zawodowe
● zdolność organizacji pracy
● komunikatywność i odpowiedzialność
● stabilność podstawowych warunków życiowych
Edukacja
● szkolenia stanowiskowe
● podstawowe szkolenie do kontaktu i pracy z innymi osobami zagrożonymi wykluczeniem społecznym (w tym bezdomności) – kontakt, relacja, motywowanie.
● kursy zawodowe
Superwizja
● superwizja zawodowa w ramach organizacji
Monitorowanie pracy
● jakość wykonania zadań
● efektywność i niezawodność
● współpraca z zespołem
● rozwój kompetencji zawodowych
3.3. PRAKTYK WSPIERAJĄCY
( pozi om ś rod owi sk ow y – rel ac j a , mot ywac j a , t owarz yszeni e )
Definicja 1
Praktyk wspierający to osoba z doświadczeniem bezdomności, przeszkolona do prowadzenia wsparcia relacyjnego, motywacyjnego i środowiskowego osób w kryzysie bezdomności, często w tandemie z profesjonalistami.
Definicja 2
Praktycy wspierający (peer worker) to osoby z doświadczeniem kryzysu bezdomności, które wyszły z problemu, i jednocześnie pracują z innymi osobami w podobnej sytuacji, zwykle w zespole interdyscyplinarnym, pełniąc profesjonalną funkcję wspierającą.
Kluczowe role
Wsparcie indywidualne i towarzyszenie
o Praktyk wspierający pomaga klientowi w kontaktach z instytucjami, towarzyszy w wizytach lekarskich, urzędach, rozmowach z pracownikami socjalnymi.
o Buduje relację zaufania i nadziei – opartą na autentyczności i zrozumieniu.
o Działa jako „pomost” między osobą doświadczającą kryzysu a profesjonalnym systemem wsparcia.
Motywowanie i budowanie relacji
o Pomaga osobom w utrzymaniu motywacji do zmiany, pokazując, że wyjście z bezdomności jest możliwe.
o Dzieli się doświadczeniem w sposób, który inspiruje, ale nie dominuje – praktyk wspierający nie jest terapeutą, lecz równorzędnym towarzyszem.
Praca w zespole usług środowiskowych
o W modelach deinstytucjonalizacyjnych (np. Najpierw Mieszkanie, Housing First, ACT, ICM, Kręgi Wsparcia) praktycy wspierający są członkami zespołów interdyscyplinarnych.
o Ich obecność równoważy perspektywę kliniczną i socjalną, wprowadzając ludzki, empatyczny wymiar.
Budowanie wspólnoty i sieci wsparcia
o Praktycy wspierający mogą prowadzić grupy samopomocowe lub „kręgi wsparcia”, integrując osoby z doświadczeniem bezdomności ze społecznością lokalną.
o Wspierają w utrzymaniu mieszkania, włączeniu społecznym, odbudowie relacji.
Znaczenie tych ról w deinstytucjonalizacji
W procesach DI chodzi o przeniesienie ciężaru wsparcia z instytucji (np. schronisk, DPS-ów) do środowiska życia – mieszkań, wspólnot, sieci społecznych.
Eksperci przez doświadczenie i praktycy wspierający z doświadczeniem są kluczowymi aktorami tego przejścia, bo:
● przywracają podmiotowość osobom, które wcześniej były jedynie „klientami systemu”,
● łączą światy – system instytucjonalny i świat osób z doświadczeniem,
● zmieniają kulturę organizacyjną usług – w kierunku współdecydowania, partnerstwa i empatii,
● wzmacniają skuteczność interwencji – bo budują zaufanie, które jest podstawą każdej trwałej zmiany.
Zakres funkcji
● budowanie relacji i zaufania (ulica, teren)
● towarzyszenie w dostępie do usług i mieszkań
● wsparcie emocjonalne i motywacyjne
● współpraca z pracownikami socjalnymi i zdrowiem psychicznym
● wsparcie w budowaniu planów zmiany
● peer-to-peer mentoring (samopomocowe wsparcie/mentoring)
Wymogi i kompetencje
● własne doświadczenie bezdomności
● minimum stabilizacji i zdolność do pracy z innymi
● empatia, granice, refleksyjność
● gotowość do superwizji
Edukacja
● szkolenie podstawowe dla praktyków wspierajacych (80–200 h)
● praktyki pod superwizją
● kursy uzupełniające
Superwizja
● regularna superwizja kliniczna (min. 1/miesiąc)
● grupowa + indywidualna
Monitorowanie pracy
● utrzymanie relacji z klientami
● jakość współpracy zespołowej
● satysfakcja klientów
● dobrostan pracowników
Praktyk wspierający – szczegółowiej
To profesjonalny członek zespołu środowiskowego, który wnosi perspektywę lived experience, buduje zaufanie i stanowi pomost między osobami korzystającymi z usług a instytucjami pomocy.
Cel roli
Celem pracy „pracownika z doświadczeniem” jest:
● wzmacnianie relacyjnego wymiaru wsparcia,
● budowanie nadziei i motywacji u osób w kryzysie,
● wspieranie w procesie utrzymania mieszkania i powrotu do wspólnoty lokalnej,
● współtworzenie środowiskowego zespołu wsparcia w duchu partnerstwa i równości.
Podstawowe zadania
Towarzyszenie i wsparcie emocjonalne osobom doświadczającym bezdomności — indywidualnie i w grupie.
Wzmacnianie motywacji i nadziei poprzez dzielenie się własnym doświadczeniem wychodzenia z kryzysu.
Pomoc praktyczna w codziennych sprawach związanych z mieszkaniem (np. zakupy, kontakty z administracją, organizacja dnia).
Budowanie relacji zaufania między osobami wspieranymi a zespołem specjalistów (pracownicy socjalni, psychologowie, asystenci).
Modelowanie zdrowych strategii radzenia sobie z trudnościami, nawrotami, uzależnieniem, izolacją społeczną.
Współprowadzenie grup samopomocowych i spotkań sąsiedzkich (np. wspólne gotowanie, spotkania społeczności).
Współuczestnictwo w tworzeniu i ewaluacji planów wsparcia z perspektywy użytkownika usług.
Rzecznictwo na rzecz potrzeb osób z doświadczeniem bezdomności w instytucjach i społeczności lokalnej.
Udział w działaniach edukacyjnych i szkoleniowych skierowanych do personelu instytucji publicznych (np. OPS, mieszkalnictwo).
Współpraca z zespołem interdyscyplinarnym — udział w spotkaniach zespołu, wymiana informacji, planowanie działań.
Zakres odpowiedzialności
● Realizacja działań wspierających zgodnie z indywidualnymi planami wsparcia i etyką zawodu.
● Zachowanie poufności i granic zawodowych.
● Aktywne współtworzenie środowiska pracy opartego na wzajemnym szacunku i partnerstwie.
● Regularny udział w superwizji i szkoleniach rozwijających kompetencje zawodowe.
Wymagane kompetencje
Wiedza:
● Znajomość realiów i mechanizmów bezdomności (na podstawie własnego i cudzych doświadczeń).
● Ogólna orientacja w systemie pomocy społecznej, ochrony zdrowia, mieszkalnictwa.
● Wiedza o podstawach komunikacji empatycznej i relacji pomocowej.
Umiejętności:
● Budowanie relacji opartych na zaufaniu i równości.
● Wspieranie osób w kryzysie bez narzucania rozwiązań.
● Umiejętność słuchania, rozpoznawania potrzeb i reagowania na emocje.
● Współpraca w zespole interdyscyplinarnym.
● Samorefleksja i korzystanie z superwizji.
Postawy:
● Autentyczność, empatia i cierpliwość.
● Szacunek wobec różnorodnych wyborów życiowych uczestników.
● Wiara w możliwość zmiany i w siłę relacji.
● Gotowość do dzielenia się doświadczeniem w sposób konstruktywny i wspierający.
Wymagania formalne
● Doświadczenie osobiste w zakresie bezdomności lub zagrożenia bezdomnością (minimum 6 miesięcy).
● Ukończenie szkolenia przygotowującego do pracy w roli „praktyka wspierającego z doświadczeniem” (rekomendowane 80–120 godzin).
● Dojrzałość emocjonalna i stabilność życiowa (np. co najmniej 1–2 lata od zakończenia kryzysu).
● Zdolność do pracy w zespole i gotowość do superwizji.
Wsparcie i rozwój zawodowy
● Obowiązkowa superwizja grupowa lub indywidualna (co najmniej raz w miesiącu).
● Udział w szkoleniach doskonalących z zakresu: komunikacji, pracy środowiskowej, redukcji szkód, zdrowia psychicznego, uzależnień.
● Możliwość rozwoju zawodowego: awans do roli koordynatora wsparcia rówieśniczego lub trenera.
● Wsparcie mentora z zespołu profesjonalistów (na etapie wdrażania do pracy).
Usytuowanie w zespole
● Pełnoprawny członek zespołu środowiskowego (Housing First, CAS, asystentura, streetworking).
● Podlega bezpośrednio koordynatorowi zespołu.
● Uczestniczy w zebraniach, planowaniu, ewaluacji i decyzjach zespołu.
Zalecany skład zespołu środowiskowego w obszarze bezdomności:
pracownik socjalny + psycholog / terapeuta + asystent mieszkaniowy +
doświadczeniem kryzysu bezdomności
pracownik z
pracownik z
Wskaźniki jakości roli
● Udział w procesie wsparcia i utrzymania mieszkań przez uczestników (np. stabilność po 6 i 12 miesiącach).
● Poziom zaufania i satysfakcji uczestników programu.
● Włączenie osób wspieranych w działania społecznościowe.
● Regularność udziału w superwizjach i zespołach.
● Współudział w tworzeniu lub modyfikacji planów wsparcia.
Wartości etyczne
Rola „pracownika z doświadczeniem” opiera się na:
● autentyczności – praca z pozycji równości, nie przewagi,
● szacunku – dla historii i tempa każdej osoby,
● zaufaniu – budowanemu przez obecność i konsekwencję,
● wzajemności – pomoc jest procesem obustronnego uczenia się,
● nadziei – zmiana jest możliwa na każdym etapie życia.
3.4. SPECJALISTA Z DOŚWIADCZENIEM
( pozi om prof es j onal n y – rol a zawod owa w poma gani u )
Definicja
Specjalista z doświadczeniem to osoba z doświadczeniem bezdomności, która posiada formalną edukację i kwalifikacje zawodowe do prowadzenia profesjonalnych usług pomocowych (np. psycholog, pracownik socjalny, terapeuta, doradca zawodowy).
Zakres funkcji
● diagnoza, planowanie i prowadzenie procesu pomocy
● praca socjalna, terapia, doradztwo
● interwencje kryzysowe
● współpraca interdyscyplinarna
● selektywne wykorzystanie doświadczenia jako zasobu relacyjnego
Wymogi i kompetencje
● uprawnienia zawodowe
● kompetencje diagnostyczne i interwencyjne
● zdolność do refleksyjnego wykorzystania doświadczenia
● etyka i granice
Edukacja
● edukacja formalna (studia, szkoły zawodowe)
● szkolenia specjalistyczne
Superwizja
● obligatoryjna superwizja zgodnie z zawodem
Monitorowanie pracy
● zgodność ze standardami zawodowymi
● rezultaty pracy
● satysfakcja klientów
● bezpieczeństwo i etyka
Rola Charakter Poziom Cel
Ekspert przez doświadczenie rzecznictwo, edukacja, system makro zmiana społeczna i systemowa
Pracownik z doświadczeniem operacyjna, organizacyjna mezo wsparcie funkcjonowania usług
Praktyk wspierający relacyjna, pomocowa mikro/mezo wsparcie osób w kryzysie
Specjalista z doświadczeniem profesjonalna, kliniczna mikro/mezo profesjonalne świadczenie usług
Kluczowy sens systemowy
To opracowanie uznaje, że:
● doświadczenie bezdomności jest zasobem, nie problemem,
● ale wymaga różnych form przekucia w kompetencje,
● oraz różnych poziomów odpowiedzialności.
Ważna zasada:
„Doświadczenie” nie zastępuje wiedzy, kompetencji i wsparcia – ale uzupełnia je i wzmacnia.
STANDARDY BEZPIECZEŃSTWA, WSPIERANIA I ROZWOJU
Wszystkie role wymagają zapewnienia:
godnych umów i wynagrodzeń
wsparcia emocjonalnego i superwizji
standardów etycznych i ochrony granic
możliwości rozwoju zawodowego i awansu
progresywnego modelu zatrudnienia
ochrony przed instrumentalizacją doświadczenia
Ryzykiem do uniknięcia jest traktowanie osób z doświadczeniem bezdomności jako:
„taniej siły roboczej, która ma dotrzeć do trudnych klientów”.
KSZTAŁCENIE I CERTYFIKACJA
Model DI powinien uwzględniać:
● programy szkoleniowe dla praktyków wspierających
● ścieżki rozwoju i certyfikacji
● kursy rzecznicze dla ekspertów przez doświadczenie
● dostęp do edukacji formalnej dla osób z doświadczeniem bezdomności
Priorytetem jest usuwanie barier edukacyjnych i zawodowych.
KORZYŚCI SYSTEMOWE
Włączenie osób z doświadczeniem bezdomności prowadzi do:
● zwiększenia skuteczności usług,
● lepszego dotarcia do osób z największymi trudnościami,
● redukcji kosztów poprzez skrócenie czasu przebywania w kryzysie,
● zmniejszenia stygmatyzacji i przemocy instytucjonalnej,
● poprawy satysfakcji klientów,
● demokratyzacji polityk publicznych.
To nie jest „dodatek”, lecz strategiczna inwestycja w rozwój usług.
REKOMENDACJE SYSTEMOWE
Uznanie czterech ról i ich finansowanie w politykach publicznych.
Włączenie ekspertów przez doświadczenie do konsultacji polityk.
Finansowanie programów szkoleniowych dla praktyków wspierających.
Wprowadzenie superwizji jako obowiązkowego standardu.
Tworzenie ścieżek zawodowych i edukacyjnych dla osób z doświadczeniem.
Standaryzacja ról w jednostkach samorządowych i NGO.
Monitorowanie wpływu zatrudnienia osób z doświadczeniem na efekty usług.
PODSUMOWANIE
Deinstytucjonalizacja nie polega wyłącznie na zmianie infrastruktury usług, lecz na zmianie paradygmatu relacji między osobą a systemem.
Uwzględnienie ekspertów, pracowników, praktyków i specjalistów z doświadczeniem bezdomności:
● przełamuje logikę wykluczenia,
● wprowadza wiedzę opartą na życiu, nie tylko na teorii,
● zwiększa skuteczność działań,
● buduje godność i podmiotowość,
● i jest zgodne z europejskimi standardami usług opartych na prawach człowieka.
To fundamentalny element jakościowego i etycznego modelu deinstytucjonalizacji w Polsce.
Szkolenia dla ekspertów przez doświadczenie i praktyków wspierających z doświadczeniem bezdomności.
Dobrze zaprojektowany program szkoleniowy dla ekspertów przez doświadczenie i praktyków wspierających (peer workerów) z doświadczeniem bezdomności powinien:
● wzmacniać kompetencje osobiste i społeczne,
● przekazywać praktyczne umiejętności pracy z ludźmi,
● uczyć zasad współpracy w zespole interdyscyplinarnym,
● jednocześnie nie wymagać formalnego wykształcenia kierunkowego, tylko bazować na doświadczeniu życiowym, refleksji i treningu umiejętności.
Kompleksowy zarys takiego programu szkoleniowego (modułowego), który można wykorzystać w tworzeniu ogólnopolskiego modelu deinstytucjonalizacji usług dla osób w kryzysie bezdomności.
PROGRAM SZKOLEŃ DLA PRAKTYKÓW WSPIERAJĄCYCH Z DOŚWIADCZENIEM BEZDOMNOŚCI (PEER WORKERÓW)
( z wł asn ym d oś wi ad czeni em b ezd omnoś ci )
Cele programu
● Przygotowanie uczestników do profesjonalnego pełnienia ról wspierających (praktyk wspierający (peer worker) - członek zespołu środowiskowego).
● Rozwinięcie umiejętności komunikacji, granic zawodowych, współpracy z klientami i zespołem.
● Wzmocnienie poczucia sprawczości i tożsamości zawodowej.
● Zapewnienie wspólnego języka i standardu jakości pracy w środowisku deinstytucjonalnym.
Założenia ogólne
● Program trwa łącznie 80–120 godzin dydaktycznych, realizowanych w modułach.
● Zawiera elementy warsztatowe, superwizyjne i refleksyjne – minimum teorii, maksimum praktyki.
● Prowadzony przez zespół mieszany: trenera z doświadczeniem zawodowym + eksperta przez doświadczenie (co-trening).
● Uczestnicy otrzymują certyfikat ukończenia szkolenia, potwierdzający kompetencje do pracy w charakterze peer workera / eksperta przez doświadczenie.
Struktura programu
MODUŁ 1. Tożsamość i rola zawodowa (12–16 godz.)
Cele: uświadomienie sobie własnej roli, granic i odpowiedzialności.
Treści:
● Kim jest ekspert przez doświadczenie / peer worker – rola, zadania, granice.
● Różnice między pomocą równorzędną a pomocą zawodową.
● Etyka i zasady poufności.
● Zarządzanie własnym doświadczeniem – jak opowiadać swoją historię w sposób wspierający, a nie obciążający.
● Autorefleksja i praca z emocjami.
MODUŁ 2. Komunikacja i budowanie relacji (16 godz.)
Cele: rozwinięcie umiejętności interpersonalnych i empatycznej komunikacji.
Treści:
● Aktywne słuchanie i empatyczna rozmowa.
● Komunikacja bez przemocy (NVC) i praca z oporem.
● Motywowanie do zmiany (elementy dialogu motywującego).
● Trudne rozmowy i sytuacje konfliktowe.
● Rola autentyczności i uważności w relacji pomocowej.
MODUŁ 3. System wsparcia i deinstytucjonalizacja (12–16 godz.)
Cele: zrozumienie struktury i zasad działania systemu pomocy.
Treści:
● Struktura systemu pomocy społecznej, ochrony zdrowia, mieszkalnictwa wspieranego.
● Idea deinstytucjonalizacji – co oznacza w praktyce.
● Praca środowiskowa, mieszkalnictwo wspierane, model Najpierw Mieszkanie, kręgi wsparcia.
● Współpraca z OPS, NGO, służbami zdrowia, policją, szpitalem, urzędami.
● Podstawy prawne i etyczne pracy w systemie pomocy.
MODUŁ 4. Wsparcie indywidualne i towarzyszenie (16–20 godz.)
Cele: nabycie praktycznych umiejętności pracy 1:1 z osobą w kryzysie.
Treści:
● Diagnozowanie potrzeb i planowanie działań (we współpracy z zespołem).
● Towarzyszenie i wspieranie – w czym pomagać, a w czym nie.
● Praca z osobą w kryzysie – utrata, trauma, uzależnienie, zdrowie psychiczne.
● Granice pomocy – jak nie „spalać się” i nie przejmować odpowiedzialności za klienta.
● Przykłady działań w środowisku: streetworking, towarzyszenie w mieszkalnictwie, kręgi wsparcia.
MODUŁ 5. Praca w zespole interdyscyplinarnym (8–12 godz.)
Cele: nauczyć się funkcjonować w profesjonalnych strukturach.
Treści:
● Zespół interdyscyplinarny – role, odpowiedzialności, współpraca.
● Jak komunikować się z pracownikami socjalnymi, psychologami, terapeutami.
● Wnoszenie perspektywy doświadczenia do pracy zespołu.
● Kultura wzajemnego szacunku i feedbacku.
● Samoopieka i dbanie o równowagę psychiczną.
MODUŁ 6. Superwizja, refleksja i rozwój (12–16 godz.)
Cele: rozwijanie kompetencji refleksyjnych i długofalowego rozwoju zawodowego.
Treści:
● Czym jest superwizja i po co jest potrzebna.
● Analiza przypadków i trudnych sytuacji.
● Wsparcie rówieśnicze wśród peer workerów (grupy wsparcia zawodowego).
● Praca z granicami i z emocjami wtórnymi.
● Tworzenie osobistego planu rozwoju zawodowego.
Metody pracy
● warsztaty i treningi interpersonalne,
● gry symulacyjne i scenki z praktyki,
● dyskusje moderowane,
● studia przypadków z realnych sytuacji,
● wspólne prowadzenie zajęć przez trenera i eksperta przez doświadczenie (model podwójnego trenera),
● refleksja indywidualna i grupowa,
● mini-superwizje.
Kadra szkoleniowa
● trenerzy z doświadczeniem w pracy socjalnej, psychologicznej lub streetworkerskiej,
● eksperci przez doświadczenie w roli współprowadzących,
● superwizorzy lub mentorzy z doświadczeniem w pracy z peer workerami,
● goście – przedstawiciele OPS, programów mieszkaniowych, organizacji pozarządowych.
Efekty szkolenia (kompetencje uczestników)
Po ukończeniu programu uczestnik potrafi:
● rozumieć swoją rolę i jej granice w systemie wsparcia,
● komunikować się empatycznie i skutecznie,
● towarzyszyć osobie w kryzysie w sposób wspierający, a nie zależnościowy,
● współpracować w zespole interdyscyplinarnym,
● rozumieć podstawowe zasady działania systemu pomocy,
● korzystać z superwizji i dbać o własne zdrowie psychiczne,
● reprezentować głos osób z doświadczeniem w dialogu z instytucjami.
Rekomendacje organizacyjne
● Program powinien być akredytowany lub uznany przez instytucję koordynującą proces deinstytucjonalizacji (np. MRiPS, regionalne Ośrodki DI, sieci NGO).
● Organizacja prowadząca szkolenie powinna zapewnić:
o materiały edukacyjne w prostym języku,
o możliwość wsparcia mentora w trakcie i po szkoleniu,
o certyfikat z opisem zdobytych kompetencji (dołączany np. do CV).
● Po szkoleniu warto wdrożyć system wsparcia ciągłego: cykliczne superwizje, spotkania rozwojowe, grupy wsparcia zawodowego.
Późnym popołudniem zakończono pracę tego dnia. Udano się na kręgle. Tu postępowała
integracja uczestników spotkania. Dało się już zauważyć pogłębienie relacji, rozmowy poza
torem odbywały się w małych dwu, trzyosobowych grupkach i dotyczyły nie tylko głównych
zagadnień spotkania, ale również ich życia prywatnego. Po powrocie z klubu do Domu
Sąsiedzkiego prowadzonego przez “Rondo” zjedzono kolację, po której integracja trwała
nadal. Grano w tenis stołowy, dyskutowano… były nawet nieśmiałe tańce. Uczestnicy
rozeszli się bardzo późno.
Podczas trzeciego dnia spotkania zajęto się ogólnym brzmieniem przygotowywanego
dokumentu o deinstytucjonalnych formach wsparcia. Przyglądano się wybranym rozdziałom
przez pryzmat doświadczenia zebranych tutaj ekspertów. Dyskutowane elementy
przypominała prezentacja Małgorzaty Jaskulskiej zawierająca skrót dokumentu. Moderatorzy
spotkania: Małgorzata Jaskulska, Damian Dec i Piotr Olech słuchali z uwagą, notowali
spostrzeżenia. Na koniec podsumowano dotychczasową pracę i ustalono termin kolejnego
spotkania. Wszyscy uczestnicy podkreślali chęć spotykania się w gronie Ekspertów Przez
Doświadczenie nie tylko podczas prac merytorycznych lecz także po to, by zacieśniać
znajomości, wymieniać się pomysłami i refleksjami, budować kapitał społeczny poprzez
rozszerzanie sieci kontaktów.
Komentarze